Panik atak, kısa süre içerisinde yoğunlaşabilen korku ve bedensel belirtilerle kendisini gösterebilir. Kişi yaşadığı belirtileri ilk kez deneyimlediğinde kalp krizi geçirdiğini, nefessiz kalacağını veya kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir.
Özellikle çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, terleme ve baş dönmesi gibi fiziksel belirtilerin aynı anda ortaya çıkması yaşanan korkunun daha da artmasına neden olabilir.
Bu nedenle “Panik atak belirtileri nelerdir?”, “Panik atak nasıl anlaşılır?”, “Panik atak sırasında ne yapılmalı?” ve “Panik atak ne kadar sürer?” gibi sorular sık araştırılmaktadır.
Panik atağı anlamak için yalnızca yaşanan korkuya değil, kişinin bedensel belirtileri nasıl yorumladığına ve ataktan sonra yaşamında nelerin değiştiğine de bakmak gerekir.
Panik Atak Nedir?
Panik atak, yoğun korku veya rahatsızlık hissinin kısa bir süre içerisinde belirgin şekilde artmasıyla ortaya çıkan bir durumdur.
Bazı kişiler atağın belirli bir olaydan sonra başladığını fark edebilirken bazı kişiler hiçbir belirgin neden yokken panik belirtileri yaşayabilir.
Örneğin kişi evinde dinlenirken, araba kullanırken, alışveriş merkezindeyken veya kalabalık bir ortamdayken bir anda kalbinin hızlandığını hissedebilir.
Bedensel belirtiler yoğunlaştıkça kişi kendisine kötü bir şey olacağı düşüncesine kapılabilir.
Bu düşünce korkuyu artırabilir ve korkunun artması da fiziksel belirtilerin daha güçlü hissedilmesine neden olabilir.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak sırasında hem fiziksel hem de zihinsel belirtiler ortaya çıkabilir.
Sık görülebilen belirtiler arasında şunlar bulunur:
- Kalp atışlarının hızlanması
- Çarpıntı hissi
- Göğüste sıkışma veya rahatsızlık
- Nefes darlığı
- Boğuluyormuş hissi
- Terleme
- Titreme
- Baş dönmesi
- Sersemlik hissi
- Mide bulantısı
- Ellerde veya ayaklarda uyuşma
- Sıcak basması
- Üşüme
- Gerçek dışılık hissi
- Kontrolü kaybetme korkusu
- Bayılacağını düşünme
- Ölüm korkusu
Her panik atakta belirtilerin tamamının görülmesi gerekmez. Yaşanan belirtilerin türü ve yoğunluğu kişiden kişiye değişebilir.
Panik Atak Nasıl Başlar?
Panik atağın başlangıcı oldukça hızlı olabilir.
Kişi öncelikle bedeninde küçük bir değişiklik fark edebilir. Örneğin kalbin biraz hızlı attığını veya nefes alışverişinin değiştiğini hissedebilir.
Normal şartlarda önemsenmeyecek bu bedensel değişiklik, kişinin zihninde tehlikeli bir durum olarak yorumlanabilir.
“Kalbimde bir problem mi var?”
“Ya nefes alamazsam?”
“Burada bayılırsam ne olacak?”
“Kontrolümü kaybediyorum.”
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Korkunun artmasıyla birlikte kalp atışları daha da hızlanabilir ve nefes alışverişi değişebilir. Böylece kişi bedensel belirtileri daha fazla fark etmeye başlayabilir.
Bu durum bir döngü haline gelebilir.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Panik atağın yoğunluğu genellikle kısa süre içerisinde yükselir.
Ancak kişinin atağı algılama biçimi nedeniyle yaşanan süre çok daha uzunmuş gibi hissedilebilir.
Atağın yoğun bölümü azalsa bile kişi bir süre daha yorgun, gergin veya tedirgin hissedebilir.
Ayrıca kişinin “Tekrar olacak mı?” düşüncesiyle atağın ardından uzun süre kendisini takip etmesi mümkündür.
Bu nedenle yalnızca atağın ne kadar sürdüğü değil, atak sonrasında ortaya çıkan beklenti kaygısı da önemlidir.
Panik Atak ile Kalp Krizi Aynı Şey midir?
Panik atakta görülebilen çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı ve terleme gibi belirtiler bazı fiziksel sağlık sorunlarında da görülebilir.
Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmadık veya ciddi fiziksel belirtilerin yalnızca psikolojik olduğu varsayılmaması önemlidir.
Kişinin yaşadığı belirtilerin fiziksel bir nedene bağlı olup olmadığı gerektiğinde hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Fiziksel nedenler dışlandıktan sonra tekrarlayan panik belirtilerinin psikolojik boyutu ayrıca ele alınabilir.
Panik Atak Sırasında Ne Yapılmalı?
Panik atak sırasında kişinin yaşadığı en önemli problemlerden biri belirtileri tehlike olarak yorumlamasıdır.
Öncelikle yaşanan belirtilerin panik sürecinin bir parçası olabileceğini hatırlamak yararlı olabilir.
Nefesi hızlandırmak yerine daha yavaş ve düzenli nefes almaya çalışmak, bulunduğu ortamdaki somut nesnelere dikkat vermek ve belirtileri sürekli kontrol etmemek bazı kişiler için yardımcı olabilir.
Örneğin çevrede görülen nesnelere, duyulan seslere veya ayakların yere temasına dikkat vermek kişinin odağını bedensel belirtilerden çevreye yönlendirmesine yardımcı olabilir.
Ancak kişinin kendisini sürekli “Bu belirti geçti mi?” diye kontrol etmesi bazen tam tersine belirtilere olan dikkati artırabilir.
Panik Atakta Nefes Darlığı Neden Olur?
Yoğun korku sırasında kişinin nefes alışverişi hızlanabilir.
Kişi yeterince nefes alamadığını düşündükçe daha hızlı nefes almaya çalışabilir. Bu durum baş dönmesi, ellerde karıncalanma veya sersemlik gibi başka belirtilerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Bu belirtilerin ortaya çıkması kişinin “Gerçekten kötü bir şey oluyor” düşüncesini güçlendirebilir.
Böylece korku ve nefes alışverişindeki değişiklik birbirini besleyebilir.
Panik Atak Geçiren Kişi Bayılır mı?
Panik atak yaşayan kişilerde sık görülen korkulardan biri bayılmaktır.
Baş dönmesi ve sersemlik hissi kişinin bayılacağını düşünmesine neden olabilir.
Ancak baş dönmesi hissinin kendisi mutlaka kişinin bayılacağı anlamına gelmez.
Burada önemli olan kişinin fiziksel belirtileri nasıl yorumladığıdır. “Bayılacağım” düşüncesi korkuyu artırabilir ve kişi çevresindeki belirtileri daha yoğun takip etmeye başlayabilir.
Panik Atak Sonrası Tekrar Olacak Korkusu
Bazı kişiler için asıl problem yalnızca panik atağın kendisi değildir.
İlk atağın ardından kişi:
“Ya tekrar olursa?”
düşüncesiyle yaşamaya başlayabilir.
Örneğin ilk atağını alışveriş merkezinde yaşayan biri alışveriş merkezlerine gitmekten kaçınabilir.
Toplu taşımada panik yaşayan biri otobüs veya tramvaya binmek istemeyebilir.
Araç kullanırken panik yaşayan biri uzun yolculuklardan uzak durmaya başlayabilir.
Bu kaçınmalar kısa vadede kişiyi rahatlatabilir. Ancak zaman içerisinde kişinin günlük yaşamını giderek sınırlandırabilir.
Panik Atak ve Panik Bozukluk Aynı Şey midir?
Bir kişinin panik atak yaşamış olması tek başına panik bozukluk olduğu anlamına gelmez.
Panik atak farklı psikolojik durumlarla birlikte ortaya çıkabileceği gibi bazı kişiler hayatlarının belirli dönemlerinde sınırlı sayıda panik atak yaşayabilir.
Tekrarlayan atakların yanı sıra kişinin sürekli yeni bir atak yaşayacağından korkması ve hayatını bu korkuya göre değiştirmeye başlaması ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Bu nedenle tanı yalnızca tek bir belirtiye bakılarak konulmamalıdır.
Panik Atak Neden Olur?
Panik atağın ortaya çıkmasında tek bir neden bulunmayabilir.
Yoğun stres dönemleri, yaşam değişiklikleri, uzun süreli kaygı, bedensel belirtilere karşı hassasiyet ve kişinin yaşadığı belirtileri yorumlama biçimi sürece katkıda bulunabilir.
Uyku düzensizliği ve yoğun kafein tüketimi gibi günlük yaşam faktörleri de bazı kişilerde bedensel uyarılmayı artırabilir.
Ancak her kişinin yaşadığı panik süreci kendine özgüdür. Bu nedenle “Panik atağın tek nedeni budur” şeklinde genel bir açıklama yapmak doğru olmayabilir.
Panik Atak Gece Olur mu?
Panik belirtileri yalnızca gün içerisinde ortaya çıkmayabilir.
Bazı kişiler uykudan yoğun korku, çarpıntı veya nefes darlığı hissiyle uyanabilir.
Gece yaşanan belirtiler kişinin tekrar uyumaktan korkmasına veya uyku öncesinde sürekli bedenini kontrol etmesine neden olabilir.
Uyku düzeninin bozulması ise kişinin ertesi gün daha yorgun ve stresli hissetmesine yol açabilir.
Bu nedenle gece yaşanan panik belirtileri de kişinin genel yaşam düzeniyle birlikte değerlendirilmelidir.
Panik Atak Yaşayan Kişiler Neden Sürekli Kendilerini Kontrol Eder?
Panik ataktan sonra kişi bedenindeki küçük değişikliklere karşı daha hassas hale gelebilir.
Nabzını sık sık kontrol etmek, nefes alışverişini takip etmek veya baş dönmesi olup olmadığını sürekli değerlendirmek güvenli hissetmek amacıyla yapılan davranışlar olabilir.
Ancak bu durum kişinin dikkatini sürekli bedenine yöneltebilir.
Normal bir kalp atışı değişikliği bile daha kolay fark edilir hale gelir ve kişi bunu yeni bir atağın başlangıcı olarak yorumlayabilir.
Bu nedenle panik sürecinde kişinin yalnızca korkularının değil, korkuyla baş etmek için geliştirdiği davranışların da değerlendirilmesi önemlidir.
Panik Atak İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınabilir?
Panik belirtileri tekrarlıyorsa, kişinin günlük yaşamını etkiliyorsa veya yeni bir atak yaşama korkusu hayatını sınırlandırmaya başladıysa profesyonel destek değerlendirilebilir.
Özellikle kişinin;
- kalabalık ortamlardan kaçınması,
- tek başına dışarı çıkmak istememesi,
- araç kullanmaktan vazgeçmesi,
- sürekli bedenini kontrol etmesi,
- uyku düzeninin bozulması,
- iş veya sosyal yaşamının etkilenmesi
gibi durumlar yaşaması halinde sürecin değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Antalya’da psikolojik destek araştıran kişiler için uzmanlık alanı, eğitim geçmişi ve kullanılan terapi yaklaşımı gibi unsurlar önem taşır. Özellikle antalya konyaaltı psikolog seçeneklerini değerlendirirken yalnızca konuma değil, uzmanın çalışma alanlarının yaşanan problemle uyumuna da bakılması yararlı olabilir.
Psikolojik Görüşmelerde Panik Atak Nasıl Ele Alınır?
Psikolojik görüşmelerde kişinin ilk panik atağının nasıl başladığı, atak sırasında neler düşündüğü ve sonrasında hayatında hangi değişikliklerin meydana geldiği değerlendirilebilir.
Kişinin bedensel belirtileri nasıl yorumladığı da önemli bir konudur.
Örneğin kalp atışlarının hızlanmasını doğrudan ciddi bir tehlike olarak yorumlayan bir kişinin yaşadığı korkuyla, aynı fiziksel değişikliği geçici bir stres tepkisi olarak değerlendiren kişinin yaşadığı deneyim farklı olabilir.
Terapi sürecinde panik döngüsünü sürdüren düşünce ve davranışların fark edilmesi üzerinde çalışılabilir.
Panik Atak Tamamen Geçebilir mi?
Panik belirtilerinin seyri kişiden kişiye değişebilir.
Bazı kişiler yalnızca belirli bir dönemde panik atak yaşarken bazı kişilerde belirtiler daha uzun süre devam edebilir.
Sürecin nasıl ilerleyeceğini belirleyen faktörler arasında kişinin yaşadığı stres, kaçınma davranışları, belirtilere yüklediği anlam ve destek alıp almaması gibi birçok unsur bulunabilir.
Bu nedenle herkes için aynı süreyi veya sonucu söylemek mümkün değildir.
Panik Atak Yaşayan Birine Nasıl Davranılmalı?
Panik yaşayan bir kişiye “Abartıyorsun” veya “Hiçbir şeyin yok” demek yaşadığı deneyimin anlaşılmadığını hissettirebilir.
Bunun yerine sakin kalmak ve kişinin yanında olduğunu hissettirmek daha destekleyici olabilir.
Kişiyi zorla bir şey yapmaya yönlendirmek yerine yaşadığı belirtilerin yoğunluğunun azalmasını beklemek ve gerektiğinde profesyonel yardım almasına destek olmak daha uygun olabilir.
Sonuç
Panik atak; yoğun korku, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi ve kontrolü kaybetme korkusu gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.
Atağın kendisi kadar, kişinin belirtileri nasıl yorumladığı ve yeni bir atak yaşamamak için hayatında yaptığı değişiklikler de önemlidir.
Tekrarlayan panik ataklar kişinin sosyal yaşamını, iş hayatını, uyku düzenini veya günlük aktivitelerini etkilemeye başladıysa yaşanan sürecin profesyonel olarak değerlendirilmesi düşünülebilir.
Her bireyin panik deneyimi farklıdır. Bu nedenle değerlendirme ve destek sürecinin kişinin ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesi önem taşır.